III. Những phiêu lưu … và những bài học – Bài giảng cuối cùng (phần 4)

Tác giả: Randy Pausch
Người dịch: Vũ Duy Mẫn

12

Công viên mở cửa tới 8 giờ tối

Cuộc phiêu lưu y học của tôi bắt đầu từ mùa hè năm 2006, khi tôi thấy đau nhẹ ở vùng bụng trên. Sau đó, có triệu chứng vàng da, và bác sĩ nghi tôi bị bệnh viêm gan. Nhưng rồi mọi sự lại chứng tỏ đó chỉ là một nghi ngờ rất lạc quan. Ảnh chụp cắt lớp cho thấy tôi bị ung thư tụy, và chỉ cần mười giây tra cứu trên Google, tôi đã biết đây là một tin tồi tệ tới mức độ nào. Ung thư tụy có tỷ lệ tử vong cao nhất trong các loại ung thư; một nửa số người mắc bệnh sẽ chết trong vòng sáu tháng, và 96 phần trăm sẽ chết trong vòng năm năm.

Tôi tiếp cận việc chữa trị giống như đã tiếp cận nhiều thứ khác, với tư cách một nhà khoa học. Tôi đã đặt rất nhiều câu hỏi để được hiểu biết nhiều hơn, và thấy như mình đang đưa ra các giả thuyết và luận giải cùng với bác sĩ. Tôi ghi âm các buổi trao đổi với bác sĩ để có thể nghe lại những giải thích của họ một cách kỹ càng hơn ở nhà. Tôi tìm những công trình ít người biết đến trong các tạp chí và mang theo tới các buổi hẹn. Các bác sĩ thường thông cảm, và đa phần đều nghĩ tôi là một bệnh nhân thú vị bởi đã quan tâm tới mọi thứ. (Thậm chí, họ còn không trách cứ khi tôi mang theo người biện hộ. Bạn và đồng nghiệp của tôi Jessica Hodgins đã cùng tới nhiều buổi hẹn để hỗ trợ tinh thần cho tôi và, với kỹ năng nghiên cứu tuyệt vời của cô, giúp tra cứu và xem xét các thông tin y học.)

Tôi nói với các bác sĩ là tôi sẵn sàng chấp nhận mọi biện pháp giải phẫu cũng như uống bất cứ thứ gì trong tủ thuốc của họ, bởi tôi có một mục tiêu: Tôi muốn sống lâu nhất như có thể cho Jai và các con. Trong buổi hẹn đầu tiên của tôi với bác sĩ phẫu thuật Herb Zeh ở Pittsburgh, tôi nói: “Xin nói rõ. Mục tiêu của tôi là sống và ở trong sổ bệnh nhân của ông mười năm.”

Tôi là một trong số rất ít bệnh nhân được làm “giải phẫu Whipple,” gọi theo tên của bác sĩ đã phát minh ra quy trình phức tạp này vào những năm 1930. Cho tới những năm 1970, 25 phần trăm số bệnh nhân đã tử vong khi qua giải phẫu này. Đến năm 2000, nguy cơ tử vong giảm xuống còn có 5 phần trăm, nếu được thực hiện bởi các chuyên gia nhiều kinh nghiệm. Mặc dù vậy, tôi vẫn biết là mình đang phải bước vào một thời kỳ thật tàn bạo, nhất là sau giải phẫu còn có đợt hóa trị liệu và phóng xạ vô cùng độc hại.

Trong lần phẫu thuật, bác sĩ Zeh đã cắt bỏ không chỉ các khối u, mà cả túi mật, một phần ba tụy, một phần ba dạ dày và cả thước ruột non của tôi. Khi phục hồi sau giải phẫu, tôi đã chữa trị hai tháng tại Trung tâm Ung thư MD Anderson ở Houston, dùng những liều hóa trị liệu rất mạnh cộng với phóng xạ liều cao hàng ngày ở vùng bụng. Từ 182 pounds[1], tôi đã giảm xuống chỉ còn cân nặng 138 pounds, và cuối cùng, rất khó khăn để có thể bước đi nổi. Tôi trở về nhà ở Pittsburgh, ảnh chụp cắt lớp cho thấy không còn ung thư. Tôi dần lấy lại được sức lực.

Đến tháng Tám, tôi trở lại khám định kỳ hàng quý ở MD Anderson. Jai và tôi bay tới Houston, để các con ở nhà với một người giữ trẻ. Chúng tôi đã thu xếp chuyến đi như một kỳ nghỉ lãng mạn. Chúng tôi tới một công viên nước rất lớn, và tôi đã chơi trò trượt ván tốc độ rất thú vị.

Ngày 15 tháng Tám năm 2007, một ngày thứ Tư, Jai và tôi tới MD Anderson để xem kết quả các ảnh chụp cắt lớp mới nhất với bác sĩ ung thư Robert Wolff. Trong phòng khám, một y tá hỏi tôi vài câu thông thường. “Randy, trọng lượng của ông có thay đổi gì không? Ông vẫn dùng các thuốc như cũ chứ?” Với giọng líu lo, vui vẻ cô y tá nói, “OK, bác sĩ sẽ tới khám cho ông ngay,” khi bước ra khỏi phòng và khép cửa lại.

Phòng khám có máy tính, và tôi thấy cô y tá vẫn để bệnh án của tôi trên màn hình. Tất nhiên là tôi biết cách xoay sở với máy tính, nhưng lúc này thì chẳng cần làm điều gì đặc biệt cả, bởi toàn bộ sơ đồ của tôi đang hiện lên trước mặt.

“Mình có nên xem một chút?” tôi nói với Jai. Tôi chẳng thấy băn khoăn gì về những điều sắp làm, vì thực ra, đó là bệnh án của chính tôi.

Tôi xem quanh, và thấy kết quả xét nghiệm máu. Có 30 chỉ số về máu, nhưng tôi biết chỉ số cần nhìn: CA 19-9, đánh dấu khối u. Khi tìm thấy, chỉ số là quá cao, 208. Một giá trị bình thường phải là dưới 37. Tôi coi lại chỉ số đúng một giây.

“Vậy là hết,” tôi nói với Jai. “Số phận của anh đã được định đọat.”

“Anh nói vậy là thế nào?” Jai hỏi.

Tôi nói với cô về chỉ số CA 19-9. Jai đã tự tìm hiểu về chữa trị ung thư để đủ biết ý nghĩa của con số 208: một bản án tử hình. “Chẳng khôi hài gì cả,” cô nói. “Anh đừng đùa giỡn nữa.”

Lấy các ảnh chụp cắt lớp lên, tôi bắt đầu đếm. “Một, hai, ba, bốn, năm, sáu, …”

Tôi có thể nghe thấy sự hoảng sợ trong giọng của Jai, “Đừng nói với em là anh đang đếm các khối u.” Tôi chẳng biết làm gì, chỉ tiếp tục đếm to. “Bảy, tám, chín, mười, …” tôi thấy tất cả. Ung thư đã di căn sang gan của tôi.

Jai bước tới bên máy tính, thấy mọi thứ thật rõ ràng bằng chính mắt của cô, rồi ngã vào cánh tay tôi. Chúng tôi cùng khóc. Và lúc đó tôi phát hiện chẳng có hộp khăn giấy nào ở trong phòng. Tôi vừa biết là tôi sắp chết, và trong khi không thể ngừng suy luận logic, tôi nghĩ: “Một phòng khám như thế này, vào một thời điểm như thế này, có nên có một hộp khăn giấy? Rõ ràng, đây là một khiếm khuyết trong phục vụ.”

Có tiếng gõ cửa. Bác sĩ Wolff bước vào với một cặp giấy trong tay. Nhìn từ Jai sang tôi đến các ảnh chụp cắt lớp trên máy tính, ông biết việc gì vừa xảy ra. Tôi quyết định nói trước. “Chúng tôi đã biết,” tôi nói.

Lúc này, Jai bị sốc, khóc nức nở. Tôi cũng vô cùng buồn, nhưng lại rất ấn tượng với cách thức bác sĩ Wolff đối đầu với trách nhiệm của ông. Ông ngồi xuống cạnh Jai để an ủi cô. Một cách trầm tĩnh, ông giải thích với Jai rằng ông sẽ không tiếp tục cố gắng để cứu mạng sống của tôi nữa. “Những gì chúng tôi muốn làm,” ông nói, “là kéo dài thời gian còn lại của Randy để ông có thể có chất lượng sống cao nhất. Bởi vì, trong tình trạng hiện thời, y học không thể giúp gì để duy trì cuộc sống của ông theo đúng chu kỳ sống bình thường được nữa.”

“Đợi đã,” Jai nói. “Có phải bác sĩ nói với tôi là đã hết cách? Chỉ có vậy, từ chỗ ‘chúng ta sẽ chiến đấu với căn bệnh’ tới ‘cuộc chiến đấu đã kết thúc’? Liệu có thể ghép gan được không?”

Không, bác sĩ nói, không làm được nữa khi di căn đã xuất hiện. Ông nói về hóa trị liệu giảm nhẹ – điều trị không nhằm chữa bệnh, mà chỉ để giảm triệu chứng, có thể kéo dài thêm vài tháng – và về việc tìm cách để tôi được thoải mái và gắn bó với cuộc sống trong những ngày cuối cùng.

Toàn bộ cuộc trao đổi khủng khiếp này là siêu thực đối với tôi. Tôi cảm thấy ngỡ ngàng và hụt hẫng cho tôi và đặc biệt là cho Jai – cô vẫn không ngừng khóc. Với tôi, một mặt, vẫn là Randy, tư duy khoa học, đang thu thập các dữ kiện và hỏi bác sĩ về các lựa chọn.  Mặt khác, tôi bị nhúng vào khung cảnh hiện tại lúc đó, và bị thu hút bởi cách bác sĩ  Wolff truyền đạt tin dữ cho Jai. Tôi tự nghĩ: “Hãy xem ông làm điều đó như thế nào. Chắc chắn là trước đây ông đã từng làm việc này nhiều lần rồi, và ông làm nó rất tốt. Ông đã tập dượt rất cẩn thận, và mọi thứ vẫn rất chân thành và tự nhiên.”

Tôi nhớ cách ông ngả lưng dựa vào ghế, rồi khép mắt lại trước khi trả lời một câu hỏi, gần như là điều đó giúp ông suy nghĩ được kỹ lưỡng hơn. Tôi ngắm điệu bộ của ông, cách ông ngồi bên Jai. Thấy như tách mình khỏi mọi thứ, tôi nghĩ: “Ông không quàng tay lên vai cô. Tôi hiểu vì sao. Như vậy sẽ tỏ ra quá tự tin. Nhưng ông nghiêng người, bàn tay ông đặt lên đầu gối của cô. Ôi, ông làm việc này thật giỏi.”

Tôi mong mỗi sinh viên y định theo ngành ung thư có thể được nhìn thấy những gì tôi đang thấy. Tôi quan sát bác sĩ Wolff sử dụng ngôn từ để nói những câu với ý nghĩa thật tích cực. Khi chúng tôi hỏi, “Còn bao nhiêu lâu nữa thì tôi chết?” ông đã trả lời, “Ông có thể có ba tới sáu tháng với sức khỏe tốt.” Điều này nhắc tôi nhớ tới thời gian ở Disney. Nếu hỏi nhân viên Disney: “Mấy giờ công viên đóng cửa?” Họ sẽ trả lời: “Công viên mở cửa tới 8 giờ tối.”

Theo một cách nào đó, tôi có cảm giác được giải thoát. Trong quá nhiều tháng trời căng thẳng, Jai và tôi đã chờ đợi xem liệu các khối u có, và bao giờ thì, xuất hiện trở lại. Lúc này mọi sự đã rõ ràng với một đống các khối u. Sự chờ đợi đã kết thúc. Bây giờ chúng tôi có thể chuyển sang đối phó với những thứ kế tiếp.

Kết thúc buổi hẹn, bác sĩ ôm hôn Jai và bắt tay tôi. Jai và tôi cùng bước ra, đi vào hiện thực mới của chúng tôi.

Rời khỏi phòng bác sĩ, tôi nghĩ về những gì tôi đã nói với Jai trong công viên nước, sau khi chơi trò trượt ván. “Ngay cả khi các kết quả chụp cắt lớp ngày mai là tồi tệ,“ tôi nói với Jai, “anh vẫn muốn em biết rằng anh cảm thấy rất sung sướng vì được sống, được ở đây ngày hôm nay, với em. Bất kể là tin gì đến ngày mai, anh sẽ không chết khi nghe nó. Anh sẽ không chết ngày hôm sau, hoặc ngày sau đó nữa. Vậy nên hôm nay, ngay bây giờ, chúng ta đang có một ngày tuyệt đẹp. Và anh muốn em biết rằng anh đang tận hưởng nó.”

Tôi nghĩ về điều đó, nghĩ về nụ cười của Jai.

Tôi đã biết. Đó là cách mà tôi cần phải sống phần còn lại của cuộc đời tôi.

13

Người đàn ông trong xe mui trần

Một buổi sáng, thời gian lâu sau khi bị chẩn đoán mắc bệnh ung thư, tôi nhận được một e-mail của Robbee Kosak, phó chủ tịch Carnegie Mellon về tiến bộ khoa học. Bà kể cho tôi một câu chuyện.

Bà nói khi lái xe từ trường về nhà tối hôm trước, bà thấy một người đàn ông trên một chiếc xe mui trần. Đó là một buổi tối nóng, rất đẹp trời, người đàn ông hạ mui xe và hạ thấp tất cả các cửa sổ xe. Cánh tay của ông vắt qua cửa bên lái, các ngón tay gõ nhịp theo tiếng nhạc từ radio. Đầu ông cũng lắc nhịp theo, trong khi gió thổi tốc qua mái tóc của ông.

Robbee đổi làn xe và lái xát gần hơn chút ít. Từ phía bên, bà có thể nhìn thấy người đàn ông nở nụ cười, loại nụ cười lơ đãng mà ai đó chỉ có thể có khi anh ta một mình, sung sướng thỏa mãn trong những suy nghĩ riêng của anh ta. Robbee đã tự nghĩ: “Ôi, đây là hình ảnh thu nhỏ của một con người biết thưởng thức ngày hôm nay và thời khắc này.”

Chiếc xe mui trần cuối cùng đã rẽ ở góc đường, và đó là lúc Robbee nhìn thấy toàn bộ khuôn mặt của người đàn ông. “Ôi trời,” bà tự nói với chính mình: “Đó là Randy Pausch!”

Bà hết sức kinh ngạc khi thấy hình ảnh như vậy của tôi. Bà biết chẩn đoán bệnh ung thư của tôi là khá dữ. Và, như bà viết trong e-mail, bà rất xúc động vì thấy tôi đã tỏ ra mãn nguyện như thế nào. Trong khỏanh khắc riêng tư đó, hiển nhiên tôi đã rất phấn chấn. Robbee viết: “Anh không thể tưởng tượng được rằng sự thoáng hiện đó của anh đã làm nên một ngày mỹ mãn đối với tôi, nó đã nhắc nhở tôi, cuộc sống thực chất là những gì.”

Tôi đã đọc lại e-mail của Robbee nhiều lần, và coi đó như một vòng lúp phản hồi giả hiệu.

Không hẳn là dễ dàng để lạc quan trong suốt quá trình chữa trị ung thư. Khi bạn có một căn bệnh thảm khốc, thì thật khó để biết được bạn sẽ thực sự trải qua những xúc động như thế nào. Tôi ngạc nhiên không rõ có phải phần nào tôi đã đóng kịch khi có mặt những người khác. Có thể tôi đã ép mình phải tỏ ra mạnh mẽ và bất khuất. Nhiều bệnh nhân ung thư cảm thấy bắt buộc phải tạo một hình ảnh dũng cảm. Có phải tôi cũng làm điều như vậy?

Nhưng Robbee đã gặp tôi trong một khoảnh khắc mà tôi không có chuẩn bị. Tôi muốn nghĩ rằng bà đã thấy tôi đúng là tôi. Chắc chắn bà đã thấy tôi đúng như tôi của buổi tối ngày hôm đó.

E-mail của bà chỉ là một mẩu tin, nhưng nó có ý nghĩa rất lớn đối với tôi. Bà đã cho tôi một cửa sổ để tôi tự soi chính mình. Tôi vẫn hoàn toàn tích cực. Tôi vẫn biết cuộc sống là rất đẹp. Tôi vẫn OK.

14

Ông cậu Dutch[2]

Bất kỳ ai đã từng biết tôi đều sẽ nói rằng tôi luôn có ý thức rất rõ ràng về chính mình và về những khả năng của mình. Tôi thường nói những gì tôi nghĩ và những gì tôi tin. Tôi không có nhiều kiên trì cho sự kém cỏi, thiếu năng lực.

Có những tính cách hầu như đã giúp tôi rất tốt. Nhưng đôi khi, dù có tin hay không, tôi đã tỏ ra ngạo mạn và kém lịch thiệp. Đấy là những lúc mà những người có thể giúp bạn lấy lại sự thăng bằng, trở thành vô cùng cốt yếu.

Chị tôi, Tammy, đã như bị đặt nhầm chỗ với cậu em biết-tuốt. Tôi luôn là người nói chị phải làm gì, giống như thứ tự sinh của chúng tôi là một sự nhầm lẫn và tôi đã hết sức cố gắng để sửa lại điều đó.

Một lần, khi tôi bảy tuổi và Tammy chín tuổi, chúng tôi cùng đợi xe buýt của trường, và như thường lệ, tôi nói luôn mồm. Chị thấy đã quá đủ, nên lấy hộp thức ăn trưa của tôi và ném vào vũng nước bùn, ngay lúc xe búyt tới. Chị tôi bị gọi tới phòng hiệu trưởng, còn tôi thì phải tới người trực để bà giúp rửa hộp thức ăn, vứt miếng bánh mỳ thấm bùn đi và đưa cho tôi tiền ăn trưa.

Thầy hiệu trưởng bảo Tammy là ông đã gọi điện cho mẹ chúng tôi. “Tôi sẽ để bà xử lý việc này,” ông nói. Khi tan học về nhà, mẹ nói, “Mẹ sẽ để bố giải quyết việc này.” Chị tôi lo lắng chờ đợi số phận của chị.

Khi tan việc trở về nhà, bố lắng nghe câu chuyện và bật cười. Ông đã không trừng phạt Tammy, mà lại chúc mừng chị! Tôi là đứa trẻ cần phải bị vứt hộp thức ăn trưa vào vũng bùn. Tammy được yên lòng, còn tôi thì được đặt vào đúng vị trí của tôi … nhưng bài học này cũng chưa hoàn toàn có kết quả.

Thời gian tôi được nhận vào trường Brown[3], tôi có một số năng khiếu và mọi người biết là tôi biết điều đó. Bạn tốt của tôi, Scott Sherman, người tôi gặp trong năm thứ nhất, bây giờ nhớ lại về tôi là một người “hoàn toàn thiếu lịch thiệp, và rất nhanh làm xúc phạm người mới gặp.”

Thông thường, tôi không biết mình đã ứng xử ra sao, một phần bởi mọi việc tỏ ra là tốt đẹp, và thành tích học tập của tôi luôn suất sắc. Andy van Dam, giáo sư tin học huyền thoại của trường, đã mời tôi làm trợ giảng cho ông. Ông là người có đòi hỏi cao, nổi tiếng với cái tên “Andy van Đòi Hỏi”, và lại quý mến tôi. Tôi say mê về rất nhiều thứ – một cá tính tốt. Nhưng cũng giống nhiều người, tôi có những điểm mạnh mà chính chúng cũng lại là những thói xấu. Theo cách nhìn của Andy, tôi đã mang trong mình chất liệu tự hướng lỗi, tôi quá xấc xược và là một kẻ đối nghịch bướng bỉnh, kém linh hoạt, luôn thích phát biểu chính kiến.

Một lần, Andy rủ tôi đi dạo. Ông quàng tay lên vai tôi và nói, “Randy, thật là một sự hổ thẹn, khi mọi người nhìn nhận cậu là ngạo mạn, bởi điều đó sẽ hạn chế những gì cậu có thể đạt được trong cuộc đời.”

Cách dùng từ của ông thật là tuyệt vời. Thực ra ông đã nói: “Randy, cậu là một kẻ xuẩn ngốc.” Nhưng ông đã nói nó theo một cách để tôi dễ tiếp thu phê bình của ông, lắng nghe người hùng của tôi nói cái điều mà tôi cần phải nghe. Có một thành ngữ cổ, “một ông cậu Dutch,” ám chỉ một người cho bạn những lời phản hồi trung thực. Thời buổi ngày nay, rất ít người bận tâm làm việc này, do vậy thành ngữ trở thành lạc hậu, thậm chí tối nghĩa. (Và phần thích thú nhất lại bởi Andy chính người Dutch.)

Từ khi bài giảng cuối cùng của tôi bắt đầu lan truyền trên Internet, nhiều bạn bè đã trao đổi với tôi, gọi tôi là “Thánh Randy.” Đó là cách để họ nhắc nhở tôi rằng đã có một thời tôi được mô tả với nhiều màu sắc hơn, theo những cách rất khác.

Nhưng tôi thích nghĩ rằng những khiếm khuyết của tôi là thuộc phạm trù xã hội, chứ không thuộc phạm trù đạo đức. Và tôi đã đủ may mắn để có những người như Andy, đủ quan tâm đến tôi để nói với tôi những điều cứng rắn và đắng ngắt mà tôi cần được nghe.

15

Đổ nước lên ghế xe

Một thời gian dài, tôi mang biệt hiệu “ông cậu chưa vợ.” Những năm hai mươi và ba mươi tuổi, tôi không có con, và hai con của chị tôi, Chris và Laura, đã trở thành những người tôi hết mực thương yêu. Tôi thích thú trong vai Cậu Randy, hàng tháng hiển diện trong cuộc đời của chúng, và giúp chúng nhìn thế giới của chúng từ những góc nhìn mới lạ.

Tôi không chiều chuộng và làm hư chúng. Tôi chỉ thử tìm cách truyền đạt quan điểm của tôi về cuộc sống. Và điều này thỉnh thoảng đã làm chị tôi phát điên.

Một lần, khoảng mười mấy năm về trước, khi Chris lên bảy và Laura lên chín, tôi đón chúng với chiếc xe Volkswagen Cabrio mui trần mới tinh vừa mua. “Phải cẩn thận trong xe mới của cậu Randy nhé,” chị tôi nhắc các cháu. “Chùi chân trước khi vào xe. Đừng nghịch các thứ. Đừng làm bẩn xe.”

Tôi lắng nghe chị, và nghĩ, theo cách nghĩ của một ông cậu chưa vợ: “Đây đúng là kiểu răn bảo để làm cho trẻ thất bại. Tất nhiên chúng có thể làm xe tôi bị bẩn. Trẻ nhỏ làm sao có thể tránh được.” Vậy nên tôi làm cho mọi việc trở thành dễ dàng hơn. Trong khi chị tôi nhắc nhở các quy tắc, tôi chậm rãi mở một can nước ngọt, dốc ngược, và đổ xuống chiếc ghế đệm bọc vải ở phía sau của chiếc xe mui trần. Thông điệp của tôi: Con người là quan trọng hơn đồ vật. Một chiếc xe, kể cả quý giá như chiếc xe mui trần mới của tôi, cũng chỉ là một đồ vật.

Khi đổ can nước ngọt, tôi quan sát thấy Chris và Laura, miệng há, mắt trợn tròn. Quả là Cậu Randy điên khùng, hoàn toàn chối bỏ những nguyên tắc của người lớn.

Cuối cùng tôi thật mừng vì đã tưới can nước ngọt đó. Bởi đến cuối tuần, Chris bé nhỏ bị cảm cúm và đã nôn tung tóe ra khắp ghế sau của xe. Cậu bé đã không cảm thấy tội lỗi. Nó được yên lòng, bởi đã chứng kiến tôi rửa tội chiếc xe, và biết việc nó làm cũng OK.

Mỗi khi có bọn nhỏ ở cùng, chúng tôi nêu lên hai quy tắc:

1)      Không ỷ eo.

2)      Không nói với mẹ những việc chúng tôi cùng làm với nhau.

Việc không nói với mẹ, đã làm mọi thứ trở thành chuyện mạo hiểm. Kể cả thứ trần tục cũng trở nên thần diệu.

Hầu hết các cuối tuần, Chris và Laura đều chơi ở căn hộ của tôi và tôi đưa chúng tới Chuck E. Cheese[4], rồi chúng tôi cùng nhau đi dạo hoặc đi xem một viện bảo tàng. Những cuối tuần đặc biệt, chúng tôi đến ở một khách sạn có bể bơi.

Ba chúng tôi thích cùng nhau làm bánh trứng. Cha tôi luôn hỏi: “Tại sao bánh trứng lại cần phải hình tròn?” Tôi cũng hỏi cùng câu hỏi. Và do vậy chúng tôi luôn làm những chiếc bánh trứng có hình những con thú kỳ quặc. Tôi thích sự lõng bõng của bột tráng, và như vậy mỗi chiếc bánh trứng hình con thú làm ra là một phép thử. Chris và Laura sẽ nói, “Nó chẳng giống hình con thú mà chúng cháu muốn.” Nhưng điều đó đã cho phép chúng tôi nhìn nhận bánh trứng như chính chúng, rồi tưởng tượng ra hình một con thú.

Tôi đã chứng kiến Laura và Chris lớn lên và trở thành những thanh niên tuyệt vời. Laura bây giờ đã hai mươi mốt còn Chris đã mười chín tuổi. Giờ đây, hơn lúc nào hết, tôi thầm biết ơn các cháu đã cho tôi cơ hội trở thành một phần tuổi thơ của chúng, cũng bởi tôi biết rằng, tôi sẽ không còn có thể làm cha của những đứa trẻ lớn hơn sáu tuổi. Quãng thời gian với Chris và Laura do vậy mà trở thành vô cùng quý giá. Các cháu đã cho tôi món quà, được hiển diện trong cuộc đời của chúng, suốt từ tuổi thơ ấu, tuổi học trò cho tới tuổi thành niên.

Gần đây tôi đã yêu cầu cả Chris và Laura giành cho tôi một đặc ân. Sau khi tôi chết, tôi muốn, vào cuối tuần, các cháu đưa các con tôi đi chơi chỗ này chỗ kia, làm những việc thích thú mà chúng có thể nghĩ ra. Không cần phải làm đúng những gì chúng tôi đã làm cùng nhau và có thể để các con tôi chủ động đề đạt. Dylan rất thích khủng long. Chris và Laura có thể đưa nó tới bảo tàng khoa học tự nhiên. Logan thích thể thao, các cháu có thể đưa nó đi xem Steelers[5]. Còn Chloe thích khiêu vũ. Các cháu có thể nghĩ ra một cái gì đó.

Tôi cũng muốn các cháu tôi nói với các con tôi đôi điều. Thứ nhất, chúng có thể nói đơn giản: “Bố muốn anh chị giành thời gian với các em, giống như trước kia bố đã giành thời gian với anh chị.” Tôi hy vọng, các cháu cũng sẽ kể với các con tôi việc tôi đã cố gắng chiến đấu với bệnh tật để sống như thế nào. Tôi đã đăng ký dùng những trị liệu nặng nhất bởi tôi mong muốn được sống lâu cho các con tôi. Đó là thông điệp tôi muốn Laura và Chris sẽ truyền đạt lại.

Còn thêm một điều nữa. Nếu các con tôi làm bẩn xe của Chris và Laura, tôi mong các cháu sẽ nghĩ tới tôi và mỉm cười.

16

Lãng mạn bức tường gạch

Bức tường gạch ghê gớm nhất tôi từng gặp trong đời chỉ cao có năm phút[6], sáu insơ[7], và rất xinh đẹp. Nó đã khiến tôi rơi lệ, khiến tôi phải xem lại toàn bộ cuộc đời của mình và khiến tôi phải gọi điện cho cha tôi, trong tình huống gần như tuyệt vọng, để xin ý kiến chỉ dẫn.

Bức tường gạch đó là Jai.

Như tôi đã nói trong bài giảng, tôi luôn khá vững vàng để vượt qua những bức tường gạch trong nghề nghiệp của mình. Tôi đã không nói với cử tọa về cuộc tình với vợ tôi bởi tôi biết mình sẽ quá xúc động. Nhưng, những gì tôi đã nói trên bục giảng là hoàn toàn có thể áp dụng được cho những ngày đầu tiên với Jai:

“… Những bức tường gạch ở đó để chặn những người chưa muốn những điều gì đó một cách hết sức.”

Tôi là một chàng trai ba mươi bảy tuổi độc thân lúc gặp Jai. Tôi đã từng giành nhiều thời gian cho những cuộc hẹn hò đầy thú vị với vài cô gái, và rồi chấm dứt khi họ muốn đi vào mối quan hệ nghiêm túc hơn. Nhiều năm liền, tôi không cảm thấy có sự thúc bách phải xây dựng gia đình. Kể cả khi đã trở thành giáo sư, đã có nhiều khả năng tốt hơn, tôi vẫn thuê một căn hộ áp mái có cầu thang thoát hiểm ngoài trời với giá 450 đô la một tháng. Đó là một nơi mà ngay cả sinh viên cao học của tôi cũng không ở vì không xứng với họ. Nhưng với tôi thì nó vẫn là hoàn hảo.

Một người bạn đã có lần hỏi tôi: “Cậu nghĩ có loại phụ nữ nào lại thích thú khi cậu mang cô ấy về một chỗ như thế này?”

Tôi đã trả lời: “Loại đúng đắn.”

Nhưng đó chỉ là nói dỡn. Tôi là người ham vui, quá say mê công việc, trong phòng ăn chỉ có những chiếc ghế xếp bằng sắt. Chẳng có người đàn bà nào, kể cả loại đúng đắn, lại muốn ổn định cuộc sống của họ ở một nơi chốn như vậy. (Và khi cuối cùng Jai đến với tôi, cô cũng chẳng muốn.) Đúng là tôi có một việc làm tốt và có một tương lai sáng sủa. Nhưng không có người phụ nữ nào lại nghĩ tôi là một ông chồng hoàn hảo.

Tôi gặp Jai mùa thu năm 1998, khi tôi được mời tới thỉnh giảng về công nghệ hiện thực ảo tại Đại học Bắc Carolina ở Chapel Hill. Jai, lúc đó ba mươi mốt tuổi, là sinh viên cao học về văn học so sánh. Cô đang làm thêm ở khoa Tin học của Đại học Bắc Carolina. Nhiệm vụ của cô là đón khách của khoa, từ những người được giải Nobel tới các nữ hướng đạo sinh. Ngày hôm đó, công việc của cô là đón tôi.

Mùa hè năm trước, Jai đã thấy tôi báo cáo trong hội nghị về đồ họa máy tính tại Orlando. Sau này cô nói với tôi là lúc đó cô đã muốn tới gặp tôi để tự giới thiệu, nhưng rồi lại không làm điều đó.  Khi biết tin mình sẽ là người đón tiếp tôi khi tôi tới Đại học Bắc Carolina, cô đã vào trang Web của tôi để tìm hiểu thêm. Cô đã xem tất cả các mục về công việc nghiên cứu, rồi thấy các liên kết tới những thông tin cá nhân – rằng tôi có các sở thích như làm nhà bằng bột bánh mỳ gừng và may. Cô xem tuổi của tôi, không thấy nói gì về vợ hoặc bạn gái, mà toàn thấy ảnh về các cháu của tôi.

Cô hình dung tôi hiển nhiên là một tên đồng tính khá thú vị, và đã đủ tò mò để gọi điện thoại cho một số bạn bè của cô trong giới tin học.

“Cậu có biết gì về Randy Pausch không?” cô hỏi. “Anh ấy có phải là người đồng tính không?”

Cô được trả lời rằng tôi không phải như vậy. Thậm chí, cô còn được nghe tôi có tiếng là tay chơi và không chịu ổn định (thật hay, khi một nhà tin học có thể được coi là một “tay chơi”).

Phần Jai, cô đã cưới chàng người yêu cùng học đại học, rồi sau một thời gian ngắn hai người ly dị, không có con. Cô rất ngại lại có những mối quan hệ gắn bó nghiêm túc.

Từ thời khắc gặp Jai ngày đến Bắc Carolina, tôi thấy mình nhìn ngắm cô chằm chằm. Tất nhiên, cô rất xinh, có mái tóc dài tuyệt đẹp, và nụ cười nói lên rất nhiều về cả sự nồng hậu lẫn sự tinh quái của cô. Tôi được đưa tới phòng thí nghiệm để xem các sinh viên giới thiệu về các đề án hiện thực ảo, và tôi đã thật khó khăn để tập trung vào bất cứ cái gì, bởi Jai đang đứng bên.

Ngay sau đó, tôi đã tán tỉnh cô khá mạnh bạo. Bởi đó là môi trường làm việc, và tôi thì đã nhìn vào mắt cô nhiều hơn là trong khuôn khổ cho phép. Sau này Jai nói với tôi: “Em không biết có phải anh làm như vậy với tất cả mọi người, hay là chỉ với em.” Hãy tin rằng, tôi làm điều đó chỉ với cô.

Ngày hôm đó, có lúc Jai ngồi với tôi để hỏi về việc đưa các dự án phần mềm tới Đại học Bắc Carolina. Khi đó tôi đã hoàn toàn thích cô. Buổi tối, tôi phải dự bữa ăn cùng các giảng viên, nhưng tôi đã hỏi xem sau đó Jai có muốn gặp tôi để cùng đi uống. Cô đồng ý.

Tôi đã không thể tập trung được trong suốt bữa ăn tối, chỉ mong tất cả các giáo sư hãy nuốt nhanh nhanh, rồi thuyết phục mọi ngưới đừng ai đặt món tráng miệng. Tôi ra khỏi tiệm ăn lúc 8 giờ 30 và gọi điện cho Jai.

Chúng tôi tới một quán bar, mặc dù tôi không phải là người ham rượu, và tôi nhanh chóng cảm nhận thấy tôi thật sự muốn được gắn bó với người đàn bà này. Đáng nhẽ tôi sẽ lấy chuyến bay sáng hôm sau để về nhà, nhưng tôi nói là tôi sẽ đổi ý nếu cô sẽ đi chơi cùng tôi. Cô đồng ý, và chúng tôi đã có cùng nhau một thời gian thật tuyệt vời.

Sau khi trở về Pittsburgh, tôi mời cô tới thăm bằng vé thưởng mà tôi có do bay nhiều. Rõ ràng là cô có tình cảm với tôi, nhưng cô sợ – cả về tiếng tăm của tôi lẫn nguy cơ cô sẽ phải lòng yêu tôi.

“Em sẽ không đến,” cô viết trong một e-mail. “Em đã nghĩ kỹ về điều này, và không muốn có một cuộc tình cự ly xa. Em xin lỗi.”

Tất nhiên là tôi buồn, và đây là một bức tường gạch mà tôi nghĩ là tôi có thể chinh phục được. Tôi gửi cho cô một tá hoa hồng và một tấm bưu thiếp mang dòng chữ: “Mặc dù điều đó làm anh rất buồn, nhưng anh tôn trọng quyết định của em và chúc em không gì khác ngoài sự tốt đẹp nhất. Randy.”

Thật được việc. Cô đã đáp chuyến bay.

Phải thú nhận: tôi hoặc quá lãng mạn hoặc mưu mẹo chút ít. Nhưng đúng là tôi muốn có Jai trong cuộc đời của tôi. Tôi đã đem lòng yêu cô, ngay cả khi cô vẫn còn đang phải dò dẫm đường.

Chúng tôi gặp nhau hầu như mỗi cuối tuần. Mặc dù Jai chẳng mấy rộn ràng với tính thiếu ý tứ và thẳng thừng cũng như thái độ biết tuốt của tôi, cô nói tôi là người quả quyết và thẳng thắn nhất mà cô từng gặp. Và cô đã khuyến khích những điều tốt lành ở trong tôi. Tôi thấy mình quan tâm chăm sóc cho sự bình an và hạnh phúc của cô hơn bất cứ thứ gì khác.

Cuối cùng tôi yêu cầu cô chuyển tới Pittsburgh. Tôi muốn tặng cô một chiếc nhẫn đính hôn, nhưng biết cô vẫn còn lo ngại và điều đó có thể làm cô thay đổi. Do vậy tôi không thúc giục cô, và cô đồng ý với bước một: chuyển tới Pittsburgh và thuê một căn hộ riêng cho cô.

Tháng Tư, tôi thu xếp để giảng chuyên đề một tuần liền ở Đại học Bắc Carolina. Như vậy tôi có thể giúp cô đóng gói để chúng tôi lái xe đưa đồ của cô lên Pittsburgh.

Sau khi tôi tới Chapel Hill, Jai nói là chúng tôi cần phải nói chuyện với nhau. Cô tỏ ra nghiêm trang hơn bất cứ lúc nào.

“Em không thể đi Pittsburgh. Em xin lỗi,” cô nói.

Tôi ngạc nhiên, không rõ cái gì đã xảy ra ở trong đầu cô. Tôi hỏi cô về một lời giải thích.

Câu trả lời của cô: “Điều đó sẽ không bao giờ làm được.” Tôi phải biết là tại sao.

“Em chỉ …” cô nói. “Em chỉ không yêu anh theo cách mà anh muốn em yêu anh.” Và lặp lại để nhấn mạnh: “Em không yêu anh.”

Tôi kinh ngạc và đau khổ. Nó như một cú đấm vào lòng dạ. Có thể nào cô lại thực nghĩ như vậy?

Đó là một tình huống lúng túng ngượng ngịu. Cô không rõ cảm xúc của cô thế nào. Tôi cũng không rõ cảm xúc của tôi ra sao. Tôi cần phải về khách sạn. “Em có thể đưa anh đi hay là anh nên gọi một chiếc taxi?”

Cô lái xe đưa tôi về, và khi đến nơi, tôi kéo chiếc túi xách từ thùng xe của cô, cố ngăn những giọt nước mắt. Nếu có thể được vừa ngạo mạn, lạc quan và hoàn toàn khốn khổ, tất cả cùng một lúc, tôi nghĩ tôi đã có thể nói: “Hãy xem, anh sẽ tìm cách để được hạnh phúc, và anh thật sự muốn được hạnh phúc cùng với em, nhưng nếu không thể hạnh phúc với em, thì anh sẽ tìm cách để hạnh phúc mà không có em.”

Ở khách sạn, tôi đã dành hầu hết thời gian trong ngày để nói chuyện điện thoại với cha mẹ tôi, nói với ông bà về bức tường gạch mà tôi vừa húc đầu phải. Lời khuyên của ông bà là thật lạ thường.

“Con xem,” cha tôi nói. “Cha không cho là cô ấy nghĩ như vậy. Nó không nhất quán với cách ứng xử của cô ấy từ trước tới nay. Con đã yêu cầu cô ấy nhổ rễ và bỏ chạy với con. Cô ấy có thể vô cùng phân vân và sợ hãi. Nếu cô ấy không yêu con, thì mọi việc coi như đã qua. Còn nếu cô ấy có yêu con, thì tình yêu sẽ thắng.”

Tôi hỏi cha mẹ rằng tôi cần phải làm gì.

“Cần tỏ ra cảm thông và sẵn sàng trợ giúp,” mẹ tôi nói. “Nếu yêu, con hãy trợ giúp cô ấy.”

Và tôi đã làm như vậy. Tôi giảng chuyên đề cả tuần đó, thường lui tới chơi ở một phòng ngay cùng sảnh với phòng của Jai. Tôi ghé qua phòng cô mấy lần, để xem cô có bình an không. “Anh chỉ muốn xem em ra sao, “ tôi nói. “Nếu có điều gì anh có thể giúp, thì cứ nói cho anh biết.”

Vài ngày sau đó, Jai gọi cho tôi. “Randy, em ngồi đây mà nhớ anh, chỉ mong có anh ở bên. Nó có một ý nghĩa gì đó, có đúng vậy không?”

Cô đi tới một nhận thức rõ ràng: sau hết, cô đã yêu.

Một lần nữa, cha mẹ tôi lại đúng. Tình yêu đã chiến thắng. Khi tuần lễ kết thúc, Jai đã chuyển tới Pittsburgh.

Những bức tường gạch ở đó với một lý do. Chúng cho ta một cơ hội để chứng tỏ ta mong muốn một điều gì đó ghê gớm tới mức nào.

17

Không phải tất cả các chuyện thần tiên đều kết thúc êm thấm

Jai và tôi làm lễ cưới dưới một cây sồi 100 tuổi trong vườn của một lâu đài Victorian[8] nổi tiếng ở Pittsburgh. Đó là một lễ cưới nhỏ, nhưng tôi lại thích những tuyên bố lãng mạn lớn lao, do vậy mà Jai và tôi đã đồng ý để bắt đầu cuộc hôn nhân của chúng tôi một cách đặc biệt.

Chúng tôi không rời lễ cưới trên một chiếc xe với những chiếc hộp lon treo lủng lẳng đằng sau bục chắn. Chúng tôi không lên một chiếc xe có ngựa kéo. Thay vào đó, chúng tôi lên một khinh khí cầu cực lớn có nhiều màu sắc. Nó nhấc bổng chúng tôi lên các đám mây, trong khi bạn bè và những người thân vẫy tay, chúc chúng tôi thượng lộ bình an. Một khỏanh khắc thật hoành tráng!

Khi chúng tôi bước lên khinh khí cầu, Jai tươi cười rạng rỡ. “Thật giống như một chuyện thần tiên trong một cuốn phim Disney,” cô nói.

Thế rồi khinh khí cầu va phải mấy cành cây lúc bay lên. Không có vẻ quá hệ trọng, nhưng nó cũng gây một chút luống cuống. “Không có vấn đề gì,” người lái khinh khí cầu nói. “Thông thường thì chúng ta vẫn OK khi vướng phải mấy cành cây.”

Thông thường?

Chúng tôi xuất phát chậm một chút so với chương trình, và người lái khinh khi cầu nói như vậy có thể khó khăn hơn, bởi trời sẽ tối. Và gió lại thay đổi. “Tôi không điều khiển nổi hướng bay. Chúng ta chắc phải trông chờ vào gió,” ông nói. “Nhưng mọi việc sẽ OK.”

Khinh khí cầu bay qua vùng đô thị Pittsburgh, bay qua bay lại trên ba con sông nổi tiếng của thành phố. Đó không phải là nơi mà khinh khí cầu muốn đến, và tôi có thể thấy là người lái khá lo lắng. “Không có chỗ nào để hạ cánh,” ông nói, gần như với chính mình. Rồi ông nói với chúng tôi: “Chúng ta phải tìm chỗ.”

Cặp tân hôn không còn thích thú nhìn ngắm phong cảnh. Tất cả chúng tôi đều tìm kiếm một khoảng đất trống rộng lẩn quất trong khung cảnh đô thị. Cuối cùng chúng tôi trôi tới một vùng ngoại ô, và khinh khí cầu nhắm một bãi rộng ở phía xa. Ông quyết định hạ cánh xuống đó. “Sẽ làm được,” ông nói trong khi bắt đầu giảm nhanh độ cao.

Tôi nhìn xuống bãi. Nó tương đối rộng, nhưng tôi thấy có một đường tàu ở góc bãi. Mắt tôi dõi theo đường tàu và thấy một đoàn tàu đang lao tới. Lúc đó, tôi không còn là một chú rể nữa. Tôi đã trở thành một kỹ sư. Tôi nói với người lái khinh khí cầu: “Thưa ông, tôi nghĩ là tôi trông thấy một biến số ở đó.”

“Một biến số? Đó có phải là thứ mà dân máy tính các anh dùng để gọi một sự cố?” ông hỏi.

“Vâng, đúng. Điều gì sẽ xảy ra nếu chúng ta va phải đoàn tàu?”

Ông đã trả lời một cách chân thành. Chúng tôi ngồi trong giỏ của khinh khí cầu, và khả năng để chiếc giỏ va phải đoàn tàu là nhỏ.

Tuy nhiên, chắc chắn có nguy cơ là bản thân chiếc khinh khí cầu khổng lồ sẽ rơi vào đường tàu khi chạm đất. Nếu đoàn tàu chạy nhanh va vào khinh khi cầu đang hạ, thì chúng tôi quả là ở nhầm chỗ, bên trong một chiếc giỏ bị kéo lê. Trong trường hợp đó, bị thương thân thể không chỉ là có thể mà còn là khá chắc chắn.

“Khi cái này chạm đất, hãy chạy nhanh nhất như có thể,” người lái khinh khí cầu nói. Đó chẳng phải những lời mà các cô dâu muốn nghe trong ngày cưới. Tóm lại, Jai đã không còn thấy mình như một nàng công chúa Disney. Và tôi đã thấy mình như một nhân vật trong phim thảm họa, nghĩ xem mình phải cứu cô dâu mới của mình ra sao khi thiên tai đang ập đến.

Tôi nhìn vào mắt người lái khinh khí cầu. Tôi hay dựa vào người có kinh nghiệm. Tôi không có nó, nên muốn biết ông ta ra sao. Trên khuôn mặt của ông, nhiều hơn là lo âu, tôi thấy sự hoảng sợ, và cũng thấy cả sự hãi hùng. Tôi nhìn Jai. Cho tới lúc này, tôi vui mừng với cuộc hôn nhân của chúng tôi.

Trong lúc khinh khí cầu tiếp tục hạ, tôi thử tính xem chúng tôi có thể nhảy ra khỏi chiếc giỏ nhanh như thế nào để có thể chạy thoát. Tôi hình dung người lái khinh khí cầu có thể tự lo cho ông, còn nếu không, tôi cũng sẽ kéo Jai trước nhất. Tôi yêu cô. Còn ông, tôi mới chỉ vừa gặp.

Người lái khinh khí cầu vẫn cho tiếp không khí ra. Ông kéo tất cả các cần gạt, chỉ để muốn hạ xuống thật nhanh. Lúc đó, tốt hơn là ông cho va vào một ngôi nhà gần đó thay vì va vào đoàn tầu đang chạy nhanh.

Ảnh chụp trước khi chúng tôi lên khinh khí cầu.

Chiếc giỏ va rất mạnh khi chạm bãi đất, nẩy lên mấy lần, rồi dừng lại, gần như nằm ngang. Trong nháy mắt, vỏ khinh khi cầu hết không khí cũng rơi xuống đất. Thật may mắn, nó không chạm phải đoàn tàu đang chạy. Nhiều người trên đường cao tốc gần đó đã thấy việc hạ cánh của chúng tôi, họ dừng xe, và chạy tới để giúp. Thật là một cảnh ngộ ly kỳ: Jai trong bộ váy cưới, tôi trong bộ com lê, chiếc khinh khí cầu xẹp lép, và người lái khinh khí cầu vừa hoàn hồn.

Mọi người khá huyên náo. Jack bạn tôi đã lái xe đuổi theo và dõi sát chiếc khinh khí cầu từ mặt đất. Khi chạy tới nơi, cậu ấy vui mừng vì thấy chúng tôi bình an sau trải nghiệm thật hãi hùng.

Chúng tôi nghỉ một chút để bớt căng thẳng, nhớ rằng ngay cả những lúc thần tiên cũng vẫn có nguy hiểm, trong khi chiếc khinh khí cầu xì hơi được chất lên chiếc xe tải của người lái khinh khí cầu. Rồi, khi Jack định chở chúng tôi về nhà, người lái khinh khí cầu tất tả chạy tới. “Khoan, hãy đợi đã!” ông nói. “Anh chị đặt gói du lịch cưới! Nó còn kèm một chai sâm banh!” Ông đưa cho chúng tôi một chai sâm banh rẻ tiền lấy từ xe tải của ông. “Xin chúc mừng!” ông nói.

Chúng tôi mỉm cười và cám ơn ông. Toàn thấy bóng tối trong ngày đầu tiên của hôn nhân, nhưng tới lúc này chúng tôi đã vượt qua.

18

Lucy, tôi đã về

Một ngày ấm áp lúc chúng tôi mới cưới, tôi tản bộ tới Carnegie Mellon, còn Jai ở nhà. Tôi nhớ, bởi ngày đó đã trở thành nổi tiếng trong nhà chúng tôi là “Ngày Jai Đạt Thành Tích Một Người Lái, Hai Xe Đâm Nhau.”

Chiếc minivan của chúng tôi ở trong ga ra và chiếc Volkswagen mui trần của tôi thì ở trên đường sảnh. Jai lái chiếc minivan ra mà không thấy chiếc xe kia đậu trên đường. Kết quả: tiếng nghiến tức thời, boom, bam!

Những gì xảy ra tiếp theo chỉ chứng tỏ là tại thời điểm đó, tất cả chúng ta đều đang sống trong một kiểu chuyện I Love Lucy[9]. Suốt ngày hôm đó, Jai bận tâm xem sẽ phải giải thích như thế nào về mọi việc khi chồng về nhà.

Cô nghĩ tốt nhất là tạo khung cảnh thật hoàn hảo để tiết lộ cái tin không vui đó. Cô đã đưa cả hai xe vào ga ra, rồi đóng cửa ga ra lại. Cô ngọt ngào hơn bình thường khi tôi về tới nhà, hỏi tôi đủ thứ về ngày làm việc. Cô bật nhạc nhẹ. Cô nấu món ăn ưa thích của tôi. Cô mặc một chiếc áo khoác mỏng. Cô làm mọi thứ tốt nhất để thành người vợ hoàn hảo, đáng yêu.

Cuối bữa ăn tối tuyệt diệu, cô nói: “Randy, em có một việc để nói với anh. Em đã đâm một xe vào chiếc xe kia.”

Tôi hỏi cô việc đã xảy ra như thế nào. Tôi bảo cô mô tả những chỗ hỏng. Cô bảo chiếc xe mui trần bị hỏng nặng nhất, nhưng cả hai vẫn chạy tốt. “Anh có muốn ra ga ra và xem chúng?” cô hỏi.

“Không,” tôi nói. “Hãy kết thúc bữa ăn tối đã.”

Cô ngạc nhiên. Tôi không bực tức. Tôi cũng chẳng mấy bận tâm. Ngay sau đó cô đã hiểu, phản ứng rất chừng mực của tôi bắt nguồn từ cách tôi đã được dạy dỗ.

Sau bữa tối, chúng tôi ra xem xe. Tôi chỉ nhún vai, và tôi có thể thấy, với Jai, một ngày với đầy lo âu đã tan biến. “Sáng mai,” cô hứa, “em sẽ hỏi xem ước tính chữa hết bao nhiêu.”

Tôi nói với cô là không cần thiết. Những chỗ hỏng vẫn OK. Cha mẹ tôi đã dạy, xe ô tô là để đưa mình từ điểm A tới đỉểm B. Chúng là những vật dụng, không phải là sự biểu lộ của địa vị xã hội. Và vì vậy, tôi nói với Jai là mình không cần phải làm những sửa chữa thẩm mỹ. Chúng tôi vẫn có thể dùng xe với các vết sứt và các chỗ bẹp.

Jai hơi sửng sốt. “Thực là chúng mình cứ lái khắp nơi những chiếc xe vừa bẹp, vừa sứt?” cô hỏi.

“Đúng. Em không thể chỉ chấp nhận có mỗi một phần của anh, Jai,” tôi nói với cô. “Em biết đánh giá cái phần của anh là đã không bực bội bởi hai chiếc xe của chúng mình bị hư. Nhưng lại không muốn chấp nhận phần còn lại, là anh tin rằng em không cần sửa những thứ khi chúng vẫn còn làm được cái việc chúng phải làm. Hai chiếc xe vẫn dùng được, nên mình vẫn cứ lái chúng.”

OK, có thể điều đó hơi diễu cợt. Nhưng nếu thùng rác hoặc xe cút kít của bạn bị một vết sứt, chắc bạn sẽ không mua một cái mới. Có thể bởi vì chúng ta không dùng thùng rác hoặc xe cút kít để truyền đạt địa vị xã hội của chúng ta hoặc để phân biệt chúng ta với những người khác. Với Jai và tôi, những chiếc xe sứt sẹo đã trở thành một tuyên ngôn trong cuộc hôn nhân của chúng tôi. Không phải mọi thứ đều cần sửa chữa.

19

Một câu chuyện năm mới

Bất kể mọi chuyện đã tồi tệ tới mức độ như thế nào, bạn vẫn có thể làm cho chúng tồi tệ hơn nữa. Mặt khác, trong khả năng của mình, bạn lại thường có thể làm cho chúng tốt hơn lên. Tôi đã học được bài học đó trong đêm Giao Thừa năm 2001.

Jai mang thai Dylan bảy tháng, và chúng tôi đang sắp sửa đón năm mới 2001 với một buổi tối yên tĩnh ở nhà, xem một đĩa video.

Khi bộ phim vừa bắt đầu, Jai nói, “Em nghĩ là nước ối vừa vỡ.” Nhưng đó không phải là nước ối mà là máu. Trong chốc lát, máu ra quá nhiều, tới mức tôi thấy không còn đủ thời gian để gọi xe cấp cứu. Bệnh viện phụ khoa Magee của Pittsburgh cách nhà chúng tôi khoảng bốn phút lái xe nếu bất chấp đèn đỏ, và tôi đã lái như vậy.

Khi tới phòng cấp cứu, các bác sĩ, y tá và nhân viên bệnh viện lập tức khám bệnh, tiêm truyền và cho khai các giấy tờ bảo hiểm. Họ nhanh chóng xác định, nhau bị bong khỏi thành dạ con, gọi là “placenta abrupta.” Với nhau trong tình trạng hiểm nghèo như vậy, sự hỗ trợ cho thai nhi đã bị mất. Không cần phải nói, bạn cũng biết mức độ nghiêm trọng như thế nào. Sức khỏe của Jai và tính mạng của thai nhi là rất rủi ro.

Mấy tuần liền, thai không thật yên ổn. Jai không thấy thai đạp. Cô cũng không tăng đủ trọng lượng. Do biết một điều quan trọng là mình phải hung hăng thì mới mong nhận được sự chăm sóc y tế đúng mức, nên tôi kiên quyết đòi phải làm thêm siêu âm cho Jai. Qua đó các bác sĩ thấy nhau hoạt động không hiệu quả và thai nhi không lớn được. Họ tiêm steroid cho Jai để kích thích cho phổi thai nhi phát triển.

Đã thật quá lo lắng. Và tại phòng cấp cứu, mọi việc lại còn trở nên nghiêm trọng hơn.

“Vợ anh gần bị sốc,” một y tá nói. Jai quá hoảng sợ. Tôi nhìn thấy điều đó trên gương mặt của cô. Tôi cũng sợ hãi, nhưng cố gắng bình tĩnh để có thể đánh giá được tình hình.

Tôi quan sát xung quanh. Lúc đó là 9 giờ tối của ngày Giao Thừa. Chắc các bác sĩ và y tá giỏi của bệnh viện đã về nghỉ hết. Tôi phải giả thiết đây là kíp B. Liệu họ có đủ tay nghề để cứu vợ con tôi?

Nhưng ngay lập tức, các bác sĩ và y tá đã gây ấn tượng cho tôi. Nếu họ là kíp B, thì họ thật là giỏi. Họ đã giải quyết mọi việc với sự kết hợp tuyệt vời giữa gấp rút và bình tĩnh. Họ không tỏ ra hoang mang sợ hãi. Họ tiến hành mọi thứ một cách hiệu quả như chúng cần phải được thực hiện, từng khoảnh khắc một. Và họ nói mọi điều rất chính xác.

Khi Jai được đưa vội vào phòng để mổ đẻ cấp cứu, cô nói với bác sĩ: “Đó là điều dở, có đúng không?”

Tôi khâm phục trả lời của bà bác sĩ. Đó là câu trả lời hoàn hảo cho chúng tôi vào lúc đó: ”Nếu chúng tôi thật sự hoảng sợ, chúng tôi đã không yêu cầu anh chị ký tất cả các tờ khai bảo hiểm, có đúng vậy không?” bà nói với Jai. “Bởi nếu vậy, chúng tôi đã không thể để phí thời gian.” Bác sĩ đã có lý. Tôi ngạc nhiên không hiểu đã bao nhiêu lần bà dùng “thủ tục giấy tờ bệnh viện” để làm giảm bớt nỗi lo lắng cho bệnh nhân.

Trong mọi trường hợp, lời nói của bà đã có ích. Sau đó bác sĩ gây mê đưa tôi ra một chỗ riêng.

“Tối nay anh có một việc,” ông nói, “và anh là người duy nhất có thể làm được việc đó. Vợ anh đang gần bị sốc. Nếu cô ấy bị sốc, chúng tôi vẫn có thể chữa được cho cô, nhưng sẽ rất khó khăn. Do vậy anh phải giúp làm cho cô ấy bình tĩnh lại. Anh phải giúp giữ cho cô ấy tỉnh táo.”

Thường ai cũng nghĩ là những người chồng thực sự đóng một vai trò trong các ca sinh nở. “Hãy thở đi. Lạy Chúa. Tiếp tục thở đi. Lạy Chúa.” Nhưng cha tôi vẫn cho việc phụ dự sinh nở là thật nhộn, bởi lúc sinh đứa con đầu, là lúc ông đang đi ra bên ngoài để ăn cheeseburger[10]. Còn bây giờ thì tôi được giao một nhiệm vụ thật cụ thể. Bác sĩ gây mê nói khá bình thản, nhưng tôi đọc được sự căng thẳng trong lời yêu cầu của ông. “Tôi không biết anh sẽ phải nói gì với cô ấy,” ông nói với tôi. “Nhưng tôi tin anh sẽ làm được. Phải giữ cho cô ấy bình tĩnh, khi cô ấy quá sợ hãi.”

Họ bắt đầu mổ và tôi cầm tay Jai, nắm chặt như tôi có thể nắm. Tôi nhìn thấy mọi việc, còn Jai thì không. Tôi quyết định bình tĩnh nói cho Jai biết những gì đang xảy ra. Nói cho cô biết sự thật.

Môi cô đã chuyển sang màu xanh. Cô run khắp người. Tôi xoa đầu, rồi xiết tay Jai trong hai bàn tay của tôi, cố gắng mô tả ca mổ một cách thật trực tiếp và làm yên lòng cô. Phần cô, Jai đã cố gắng một cách ghê gớm để lắng nghe, bình tĩnh và tỉnh.

“Anh thấy một em bé,” tôi nói. “Một em bé đang ra.”

Qua nước mắt, cô không thể hỏi được câu hỏi khó khăn nhất. Nhưng tôi đã trả lời. “Em bé đang cử động.”

Và rồi đứa bé, đứa con đầu lòng của chúng tôi, Dylan, cất tiếng khóc thét. Tiếng thét như chưa hề nghe thấy bao giờ. Các cô y tá mỉm cười. “Thật là tuyệt,” ai đó nói. Những đứa trẻ đẻ non, nếu lúc sinh thiếu khí lực, ẻo lả, thì sau này sẽ gây nhiều phiền muộn. Còn những đứa lúc sinh đã cáu bẳn và gây nhiều ầm ĩ, thì sau này sẽ biết tranh đấu. Chúng sẽ phát triển rất mau.

Dylan nặng hai pound[11], mười lăm ounce[12]. Đầu to cỡ bằng quả bóng bầu dục. Điều tốt lành là cậu có thể tự thở được rất khá.

Jai đã vượt qua những cơn xúc động và đau dớn. Trong nụ cười của cô, tôi thấy cặp môi xanh đã dần đổi trở lại màu sắc bình thường. Tôi thật hãnh diện về Jai. Sự quả cảm của cô đã làm tôi vô cùng khâm phục. Có phải tôi đã giúp giữ được cô khỏi bị sốc? Tôi không biết. Nhưng tôi đã cố gắng để nói và làm mọi thứ có thể được để giữ Jai với chúng tôi. Tôi đã cố gắng để không hoảng sợ. Và chắc những điều đó đã có tác dụng.

Dylan được chuyển tới khu chăm sóc đặc biệt. Tôi dần nhận thấy cha mẹ của những đứa trẻ mới sinh đều cần những chỉ bảo rất cụ thể của các bác sĩ và y tá. Ở Magee, họ đã làm một công việc thật tuyệt vời, đồng thời truyền đạt hai điều trái khá nguợc nhau. Họ nói với các cha mẹ rằng: 1) Con của bạn rất đặc biệt và chúng tôi biết yêu cầu y tế của nó là duy nhất, và 2) Đừng lo lắng, chúng tôi đã chăm sóc cả triệu trẻ sơ sinh giống như con các bạn.

Dylan chưa hề phải dùng máy thở, nhưng mỗi ngày, chúng tôi vẫn căng thẳng lo sợ nó có thể tồi tệ đi. Thật là còn quá sớm để có thể hoàn toàn ăn mừng cho gia đình mới ba-nhân-khẩu của chúng tôi. Khi Jai và tôi hàng ngày lái xe tới bệnh viện, trong đầu chúng tôi luôn luôn có câu hỏi mà không ai dám nói ra: “Liệu con có còn sống khi chúng mình tới nơi không?”

Một hôm, chúng tôi tới bệnh viện, và cái nôi của Dylan đã biến mất. Jai gần như ngã quỵ vì xúc động. Còn tim tôi thì đập loạn. Tôi túm áo cô y tá đứng gần nhất, và hầu như không đặt nổi một câu hỏi hoàn chỉnh. Tôi hổn hển nỗi lo sợ một cách đứt đoạn.

“Đứa trẻ. Tên Pausch. Ở đâu?”

Lúc đó, tôi thấy mình kiệt quệ một cách khó có thể giải thích nổi. Tôi lo sợ tôi sẽ phải bước vào một chỗ tối mà từ trước tới nay tôi chưa hề được mời đến bao giờ.

Nhưng cô y tá lại cười. “Ôi, con của anh chị rất khỏe, cho nên chúng tôi đã chuyển cháu lên tầng trên để nằm nôi mở,” cô nói. Dylan trước đây đã phải nằm “nôi kín”, đó là một từ nhẹ nhàng để mô tả cái lồng nuôi trẻ đẻ non.

Thở phào nhẹ nhõm, chúng tôi leo thang lên tầng trên, và đây Dylan, đang khóc hét theo kiểu của nó để bước vào tuổi thơ.

Sự ra đời của Dylan là một nhắc nhở cho tôi về các vai mà chúng ta phải đảm nhận trong cuộc đời của chúng ta. Jai và tôi đã có thể làm cho mọi việc trở nên tồi tệ và đổ vỡ. Cô có thể bị quá kích động và bị sốc. Còn tôi cũng có thể bị đánh gục tới mức không thể giúp ích gì được cho Jai trong phòng mổ.

Qua toàn bộ thử thách này, tôi nghĩ không bao giờ nên nói câu trách cứ “Thật không công bằng.” Mà cứ nên tiến bước. Chúng tôi biết có những điều có thể làm để giúp cho kết quả của sự việc đi theo hướng tích cực hơn… và chúng tôi đã làm như thế. Không cần phải diễn giải nhiều bằng lời, nhưng thái độ của chúng tôi là, “Hãy lên ngựa và phi.”

20

Năm mươi năm, chưa bao giờ được nhắc tới

Sau khi cha tôi mất vào năm 2006, chúng tôi đã xem lại những kỷ vật của ông. Ông luôn sống rất tích cực, và những kỷ vật đã nói lên những phiêu lưu của ông. Tôi tìm thấy những bức ảnh chụp ông là một thanh niên trẻ trung đang chơi đàn ác coóc, một người trung niên trong trang phục của Santa[13] (ông thích đóng vai Santa), và một ông già đang giữ một con thú nhồi bông to lớn hơn chính ông. Trong một bức ảnh khác, chụp ngày sinh lần thứ tám mươi, ông đang chơi trò trượt xe quay với mấy thanh niên tuổi chừng đôi mươi, và trên khuôn mặt ông là một nụ cười thật rạng rỡ.

Trong số những kỷ vật của cha, tôi thấy những thứ bí hiểm làm tôi phải bật cười. Cha tôi có một bức ảnh chụp chính ông – có vẻ như bức ảnh được chụp những năm đầu 1960 – mặc áo vét, thắt cà vạt, trong một cửa hàng tạp hóa. Một tay ông giơ cao một chiếc túi giấy màu nâu. Tôi không hề biết trong đó có thứ gì, nhưng biết tính cha, nên tôi đoán chắc chắn đó phải là một thứ gì thật lý thú.

Sau giờ làm việc, thỉnh thoảng ông vẫn mang về nhà một thứ đồ chơi nhỏ hay một cây nến, và ông tặng cho chúng tôi với sự diễn đạt hoa mỹ, tạo chút ít kịch tính. Cách ông tặng thường là thú vị hơn chính món quà ông tặng chúng tôi. Đó là điều mà tôi phải nghĩ ngay tới khi nhìn tấm ảnh cha tôi với chiếc túi giấy màu nâu.

Cha tôi cũng lưu giữ hàng đống giấy tờ. Đó là những thư từ liên quan tới doanh nghiệp bảo hiểm và những giấy tờ về các dự án thiện nguyện của ông. Rồi, lẫn trong đống giấy tờ, chúng tôi tìm thấy một giấy khen về “thành tích anh hùng” của Tư lệnh Sư đoàn Bộ binh số 75 tặng.

Cha tôi trong bộ quân phục

Ngày 11 tháng 4 năm 1945, đại đội bộ binh của cha tôi bị quân Đức tấn công, lúc đầu trận đánh, pháo hạng nặng của địch đã sát hại tám chiến sĩ. Theo giấy khen: “Hoàn toàn không quan tâm tới tính mạng bản thân, binh nhì Pausch đã xông ra khỏi nơi trú ẩn để cứu các chiến sĩ bị thương trong khi đạn pháo vẫn nổ rất gần. Binh nhì Pausch đã thực hiện xuất sắc nhiệm vụ chăm sóc y tế nên tất cả những người bị thương đã được sơ tán thành công.”

Để thừa nhận chiến công, cha tôi, lúc đó hai mươi hai tuổi, đã được tặng huân chương anh hùng Ngôi Sao Đồng.

Trong năm mươi năm cha mẹ tôi sống với nhau, trong hàng ngàn cuộc chuyện trò của cha với tôi, sự việc này chưa bao giờ được ông nhắc tới. Và giờ đây, vài tuần sau khi cha mất, chúng tôi mới được biết về nó. Lại thêm một bài học của cha tôi về ý nghĩa của sự hy sinh và về sức mạnh của lòng nhân đạo.

21

Jai

Tôi hỏi Jai xem cô đã học được điều gì từ khi tôi lâm bệnh. Cô bảo cô có thể viết một cuốn sách có tên Hãy quên Bài giảng Cuối cùng; Đây là Câu chuyện Thật.

Vợ tôi là một người phụ nữ mạnh mẽ. Tôi ngưỡng mộ tính bộc trực, chân thật, luôn muốn nói thẳng mọi điều của cô. Ngay cả lúc này, với chỉ vài tháng còn lại, chúng tôi vẫn cố gắng giao tiếp với nhau như là mọi chuyên vẫn thật bình thường và cuộc hôn nhân của chúng tôi vẫn sẽ còn kéo dài hàng thập kỷ nữa. Chúng tôi tranh luận, chúng tôi thất vọng, cũng tức giận, rồi cũng làm lành với nhau.

Jai nói, cô vẫn còn phải hình dung xem cần đối xử với tôi ra sao, nhưng cô đã đạt được khá nhiều tiến bộ.

“Anh luôn là một nhà khoa học, Randy,” cô nói. “Anh muốn khoa học? Vậy em sẽ đưa khoa học cho anh.” Trước đây, cô thường nói với tôi là cô có “cảm giác” về một điều gì đó. Còn bây giờ, thay vào đó, cô mang dữ liệu đến cho tôi.

Thí dụ, chúng tôi dự định đi thăm gia đình bên nội trong dịp Giáng sinh vừa qua, nhưng mọi người lại đều bị cúm. Jai không muốn tôi và các con bị lây bệnh. Tôi thì nghĩ là chúng tôi vẫn nên đi. Rốt cuộc, tôi đâu có còn nhiều cơ hội để gặp gỡ gia đình bên tôi.

“Chúng mình sẽ giữ gìn, không tiếp xúc quá gần với mọi người,” tôi nói. “Chúng mình sẽ không bị làm sao cả.”

Jai biết là cô cần dữ liệu. Cô gọi điện cho một người bạn là y tá và hai bác sĩ ở đầu phố để hỏi ý kiến. Họ nói tốt nhất là không nên mang mấy đứa nhỏ đi. “Em đã nhận được các ý kiến khách quan của những y sĩ, Randy,” cô nói. “Đây là ý kiến của họ.” Khi được cung cấp dữ liệu, tôi đành phải nhượng bộ. Tôi đã làm một chuyến đi ngắn để thăm gia đình bên tôi và Jai ở nhà cùng với các con. (Tôi đã không bị lây bệnh cúm.)

Tôi biết là bạn sẽ nghĩ gì. Đôi khi thật khó sống cùng với những nhà khoa học kiểu như tôi.

Jai đối xử với tôi bằng cách thẳng thắn. Khi tôi đi ra khỏi khuôn khổ, cô sẽ nói cho tôi biết. Hoặc cô nhắc nhở tôi: “Có điều gì đó làm em khó chịu. Em chưa biết rõ đó là cái gì. Khi biết được, em sẽ nói với anh.”

Đồng thời, với bệnh tình của tôi, Jai nói cô đã học được cách để bỏ qua một số thứ lặt vặt. Đó cũng là đề nghị của người tư vấn của chúng tôi. Bác sĩ Reiss có biệt tài giúp những cặp vợ chồng cân bằng cuộc sống gia đình khi có một người bị mắc bệnh hiểm nghèo. Những cuộc hôn nhân như của chúng tôi rất cần phải tìm cách để đạt được “một trạng thái bình thường mới.”

Tôi khá bừa bãi. Quần áo của tôi, sạch cũng như bẩn, vương vãi khắp phòng ngủ, và chậu rửa trong buồng tắm của tôi thì luôn bị tắc. Những thứ đó làm Jai vô cùng khó chịu. Trước khi tôi bị bệnh, cô thường kêu ca. Còn bây giờ bác sĩ Reiss khuyên cô không nên để những thứ nhỏ nhặt ngáng trở chúng tôi.

Tất nhiên là tôi phải ngăn nắp hơn. Tôi nợ Jai nhiều lời xin lỗi. Còn Jai thì đã thôi không còn nhắc nhở tôi về những điều nhỏ nhặt làm cô khó chịu nữa. Liệu chúng tôi có muốn sống mấy tháng cuối cùng với nhau để cãi vã về việc tôi không treo quần ka ki lên đúng chỗ? Tất nhiên là không. Do vậy, Jai đá quần áo của tôi vào một góc để đi tiếp.

Một người bạn của chúng tôi khuyên Jai nên có một cuốn sổ ghi chép hàng ngày, và Jai nói điều đó đã giúp ích rất tốt. Cô viết vào đó những điều làm cô bực bội về tôi. “Randy không cho đĩa ăn vào máy rửa bát,” một buổi tối cô viết. “Anh ấy để đĩa ăn lại trên bàn, rồi ra máy tính của anh ấy.” Cô biết là tôi bận tâm, cần lên Internet để tìm kiếm các liệu pháp y học. Mặc dù vậy, chiếc đĩa ăn để lại trên bàn lại làm cô bực bội. Tôi không thể trách cứ cô. Cô viết về điều đó, cảm thấy dễ chịu hơn, và chúng tôi không phải lại bắt đầu cãi vã với nhau.

Jai cố gắng tập trung quan tâm tới cuộc sống từng ngày một, thay vì để ý tới những điều không hay. “Thật chẳng hữu ích gì nếu chúng ta cứ sống ngày hôm nay mà lo lắng khiếp sợ cho ngày hôm sau,” cô nói.

Giao thừa năm nay với gia đình chúng tôi thật xúc động, vừa ngọt ngào vừa cay đắng. Ngày ấy là sinh nhật lần thứ sáu của Dylan, nên chúng tôi tổ chức ăn mừng. Chúng tôi cũng thầm biết ơn là tôi vẫn còn vượt qua được sang năm mới. Nhưng chúng tôi đã không dám trao đổi về con voi ở trong phòng: Giao thừa tương lai không có tôi.

Hôm đó tôi đưa Dylan đi xem bộ phim viễn tưởng Mr. Magorium’s Wonder Emporium, về một nhà chế tạo đồ chơi. Tôi có đọc giới thiệu về bộ phim trên mạng, nhưng không thấy nói rằng Magorium quyết định phải chết và trao xưởng chế tạo cho một người học nghề. Vậy nên tôi đã ngồi trong rạp phim, còn Dylan ngồi trong lòng tôi, và khóc về cái chết của Magorium. (Dylan chưa hề biết gì về bệnh tình của tôi.) Nếu cuộc đời của tôi là một cuốn phim, thì cảnh này của tôi và Dylan sẽ bị giới phê bình coi là một điềm báo. Tuy nhiên, có một cảnh trong phim đã để lại ấn tượng trong tôi. Người học nghề (do Natalie Portman đóng) nói với nhà chế tạo đồ chơi (do Dustin Hoffman đóng) rằng ông không thể chết, ông phải sống. Và ông trả lời: “Tôi đã làm điều đó.”

Tối muộn hôm đó, khi năm mới gần kề, Jai có thể thấy là tôi hơi chán nản và ngã lòng. Để cổ vũ tôi, cô đã ôn lại năm qua và nhắc về những điều tuyệt vời mà chúng tôi đã làm. Chúng tôi đã cùng nhau có những kỳ nghỉ thơ mộng, chỉ hai chúng tôi, mà đáng nhẽ sẽ không có nếu căn bệnh ung thư không nhắc nhở chúng tôi về sự eo hẹp của quỹ thời gian còn lại. Chúng tôi đã chứng kiến các con lớn khôn; ngôi nhà của chúng tôi đã tràn đầy sự ấm áp tuyệt đẹp và tình yêu thương.

Jai thề nguyện sẽ luôn ở bên tôi và các con. “Em có nhiều lý do để làm như vậy. Và em sẽ làm,” cô hứa.

Jai cũng nói với tôi là việc cô thích thú nhất mỗi ngày là quan sát tôi chơi với các con. Cô nói, gương mặt của tôi thật rạng rỡ khi Chloe chuyện trò với tôi. (Chloe đã mười tám tháng và đã có thể nói những câu bốn từ.)

Dịp Giáng sinh, tôi làm một việc bất ngờ là treo đèn lên cây thông. Thay vì bày cho Dylan và Logan treo đèn một cách cẩn thận và kỹ càng, tôi đã cho các con làm một cách thật ngẫu hứng, để tùy chúng treo đèn lên bất cứ chỗ nào trên cây cũng được. Chúng tôi đã quay video cảnh tượng nhốn nháo này, và Jai bảo “khỏanh khắc kỳ ảo” đó sẽ là một trong những kỷ niệm cùng nhau thích thú nhất của gia đình chúng tôi.

* * *

Jai đã lên các trang Web dành cho bệnh nhân ung thư và gia đình của họ. Cô tìm thấy nhiều thông tin bổ ích ở đó, nhưng không theo đuổi được lâu. “Quá nhiều bài viết bắt đầu đại loại: ‘Cuộc chiến đấu của Bob đã kết thúc.’ ‘Jim đã phải bỏ cuộc.’ Em không nghĩ là có ý nghĩa lắm khi cứ phải đọc những mẩu tin như vậy,” cô nói.

Tuy nhiên, có một bài viết đã làm cô thức tỉnh để hành động. Đó là bài viết của một người đàn bà có chồng bị ung thư tụy. Họ dự định có một kỳ đi nghỉ chung cả gia đình, nhưng rồi trì hõan. Và ông chồng đã chết trước khi họ có thể thực hiện được kỳ nghỉ đó. “Hãy đi những kỳ nghỉ mà bạn đã mong muốn đi,” bà khuyên những người chăm sóc bệnh nhân. “Hãy sống cho khỏanh khắc hiện tại.” Jai nguyện sẽ làm như vậy.

Jai quen biết với một số người ở xung quanh cũng đang chăm sóc người thân mắc bệnh nan nguy, và cô thấy rất bổ ích khi chuyện trò với họ. Nếu cô cần ca thán điều gì đó về tôi, hay để vượt qua áp lực nặng nề đang đè nén, thì những cuộc chuyện trò như vậy là một giải thoát tốt.

Đồng thời, Jai cố gắng tập trung cho những khoảng thời gian hạnh phúc của chúng tôi. Khi đang yêu cô, tôi gửi hoa cho cô mỗi tuần. Tôi mang những con thú nhồi bông tới phòng làm việc của cô. Cô thích thú với những điều như vậy. Sau này, cô bảo, cô nhớ về những kỷ niệm của một Randy thơ mộng, chúng làm cô mỉm cười và giúp cô vượt qua được những thời điểm khủng hoảng.

Jai cũng đã thực hiện được nhiều ước mơ tuổi thơ của cô. Cô muốn có một con ngựa. (Việc đó chưa hề xảy ra, nhưng cô đã được cưỡi ngựa rất nhiều.) Cô muốn đến nước Pháp. (Điều này đã xảy ra; cô đã sống tại Pháp suốt một mùa hè ở trường đại học.) Và trên hết, khi còn là một thiếu nữ, Jai đã mơ ước một ngày nào đó cô sẽ có những đứa con của cô.

Tôi mong tôi có nhiều thời gian hơn nữa để giúp Jai thực hiện thêm được nhiều ước mơ khác của cô. Nhưng các con quả là một ước mơ được hoàn tất, và là một niềm an ủi vô cùng to lớn cho cả hai chúng tôi.

Khi Jai và tôi nói với nhau về những bài học mà cô thu nhận được từ hành trình chung của chúng tôi, cô nói về việc chúng tôi đã tìm thấy được sức mạnh để đứng cùng nhau, vai kề vai. Cô nói cô rất thỏa mãn vì chúng tôi có thể chuyện trò cởi mở và tin cậy lẫn nhau. Và rồi cô nói với tôi về việc áo quần của tôi vứt bừa bãi khắp phòng ra sao và nó làm cô bực bội như thế nào, nhưng cô đã bỏ qua. Tôi biết: Trước khi Jai bắt đầu viết vào sổ ghi chép của cô, tôi nợ cô việc phải dẹp sự bừa bãi cẩu thả của mình. Tôi sẽ cố gắng nhiều hơn. Đó là một trong những quyết tâm của tôi trong Năm Mới.

22

Sự thật có thể giải thoát bạn

Mới đây, tôi bị cảnh sát dừng xe ngay gần nhà của chúng tôi ở Virginia do lái quá nhanh. Tôi không chú ý, nên đi nhanh hơn mấy dặm một giờ so với tốc độ cho phép.

“Tôi có thể xem bằng lái xe và giấy đăng ký của ông?” người cảnh sát hỏi tôi. Tôi đưa hai thứ đó cho ông, và ông thấy địa chỉ Pittsburgh trên bằng lái xe bang Pennsylvania của tôi .

“Ông làm gì ở đây?” người cảnh sát hỏi. “Ông thuộc quân đội à?”

“Không, không phải,” tôi trả lời. Tôi giải thích là tôi vừa mới chuyển tới Virginia, và tôi chưa có thời gian để đăng ký lại.

“Vậy sao ông lại chuyển về đây?”

Ông ta đã đặt một câu hỏi trực tiếp. Không cần suy nghĩ nhiều, tôi đưa ra một câu trả lời trực tiếp. “Ồ, thưa ông cảnh sát,” tôi nói, “bởi ông đã hỏi, nên tôi xin trả lời, tôi bị ung thư giai đoạn kết. Tôi chỉ còn vài tháng để sống, nên chúng tôi đã chuyển về đây để gần với gia đình bên vợ tôi.”

Người cảnh sát ngẩng đầu líếc nhìn tôi. “Vậy là ông bị ung thư,” ông nói tỉnh queo. Ông đang cố gắng hình dung về tôi. Có thật là tôi sắp chết? Hay là tôi nói dối? Ông nhìn tôi khá lâu. “Ông biết không, với một người chỉ còn vài tháng để sống, thì ông thật sự trông rất khỏe mạnh.”

Hiển nhiên là ông ta đang nghĩ: “Hoặc tay này bịp mình, hoặc là y nói sự thật. Nhưng mình không có cách gì để biết nổi.” Thật chẳng dễ dàng cho ông, bởi ông đang cố gắng làm một việc gần như không có thể. Ông ta đang thử thẩm tra sự chính trực của tôi mà không muốn bảo tôi là tay nói dối. Và do vậy ông đã thúc ép tôi phải chứng minh rằng tôi trung thực. Tôi có thể làm điều đó như thế nào?

“Vâng. Tôi biết là tôi trông khá khỏe mạnh. Điều đó khá mỉa mai. Bên ngoài trông tôi không đến nỗi nào, nhưng các khối u thì ở bên trong.” Rồi, chẳng hiểu cái gì xui khiến, tôi vén áo lên, để hở ra những vết sẹo mổ.

Người cảnh sát nhìn những vết sẹo của tôi. Ông nhìn vào mắt tôi. Tôi có thể thấy trên nét mặt của ông: Ông biết là ông đang nói chuyện với một người đang chết. Và dù tôi có là người trâng tráo nhất mà ông đã từng dừng xe, thì ông cũng chẳng muốn gây thêm phiền hà cho tôi nữa. Ông đưa lại giấy tờ cho tôi. “Xin ông làm ơn,” ông ta nói. “Từ nay hãy đi chậm chậm lại.”

Vậy là cái sự thật khủng khiếp kia đã giúp giải thoát tôi. Khi ông ta rảo bước về xe cảnh sát của ông, tôi đã nhận thấy điều như vậy. Tôi chưa hề là một trong những cô gái tóc vàng xinh đẹp có thể nhướng cặp lông mi để thoát các giấy phạt. Nhưng hôm đó, tôi đã lái xe về nhà, với tốc độ rất phải chăng, và tôi đã mỉm cười như một nữ hoàng sắc đẹp.


[1] Pound (viết tắt: lb, lbm) là đơn vị đo trọng lượng sử dụng ở Mỹ, bằng 0,45359237 kilogram.

 

[2] Dutch là tộc người đông nhất của Hòa Lan.

[3] Brown University (Providence, bang Rhode Island) là một đại học tư rất được quý trọng. Trường được thành lập năm 1764 với tên College of Rhode Island, là đại học lâu đời thứ ba ở vùng Đông Bắc Mỹ và lâu đời thứ tám ở tòan nước Mỹ. Năm 1971, trường toàn nữ Pembroke College được sát nhập thêm. Trường là thành viên của Ivy League, nhóm tám trường đại học tư nổi tiếng ở miền Đông Bắc Mỹ gồm Brown University, Columbia University, Cornell University, Dartmouth College, Harvard University, Princeton University, University of Pennsylvania và Yale University.

[4] Chuck E. Cheese’s là một tổ hợp các trung tâm giải trí gia đình. Mỗi trung tâm đều có một tiệm pizza, phòng chơi games, và một số trò chơi khác cho trẻ em.

[5] Steelers là đội bóng bầu dục chuyên nghiệp ở Pittsburgh.

[6] phút là đơn vị đo chiều dài, bằng 0,3048 m

[7] insơ là đơn vị đo chiều dài, bằng 2,54 cm

[8] Victorian là kiểu kiến trúc được sử dụng chủ yếu trong thời Hòang Hậu Victoria (1837 – 1901).

[9] I Love Lucy là một phim hài Mỹ, với các diễn viên Lucille Ball, Desi Arnaz, Vivian Vance và William Frawley. Lucy tương đối ngây thơ và nhiều tham vọng, với những tưởng tượng quá khích và rất hay tự làm mình vướng vào chuyện rắc rối. Các tập phim đen trắng bắt đầu chiếu từ 1951 tới1957 trên kênh CBS. Sau đó phim còn tiếp tục ba năm với 13 tập, chiếu từ 1957 tới 1960. I Love Lucy là loạt phim được xem nhiều nhất ở Mỹ, và là loạt phim đầu tiên đã kết thúc khi đang được xếp hạng cao nhất.

[10] Cheeseburger là lọai bánh kẹp thịt bò băm nướng (hamburger) có thêm phô ma chảy. Bánh thường có thêm các gia vị như xà lách, cà chua, hành và dưa chuột muối.

[11] Pound: Pao (khoảng 450 gam)

[12] Ounce: Aoxơ (đơn vị đo lường bằng 28, 35 g)

[13] Santa Claus, còn được gọi là Thánh Nicholas, hay Ông già Nô en, trong các nền văn hóa phương tây, là người mang quà tặng đến vào đêm Nô en, 24 tháng 12.

12/12/2008

3 thoughts on “III. Những phiêu lưu … và những bài học – Bài giảng cuối cùng (phần 4)

  1. Cám ơn anh Duy Mẫn đã dịch rất hoàn hảo.
    Sáng nay Tivi có giới thiệu cuốn sách : Bài giảng cuối cùng.
    Thấy hay và xúc động quá, tôi đã tra cứu thông tin trên google và tìm được bài dịch của anh.

    Những lời của Randy Pausch đúng là những lời tâm huyết từ đáy trái tim. Những lời đó có ích cho tất cả chúng ta: Những người đang được tận hưởng cuộc sống tươi đẹp hôm nay và đang có kế họach cho tháng sau, năm sau…

    Chúc anh Duy Mẫn và gia đình sức khỏe, hạnh phúc.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s